VEDA / ESİR ŞEHİRDE BİR KONAK - AYŞE KULİN

Veda
        Esir Şehirde Bir Konak
        Ayşe Kulin

Everest Yayınları

Ayşe Kulin, yeni romanı Veda diğer adıyla Esir Şehirde Bir Konak'ta bizi işgal altındaki İstanbul'un Beyazıt semtinde bir konağa götürüyor. Konağın sahibi Kulin'in büyük büyükbabası Son Osmanlı Meclisi'nin Maliye Nazırı olan Ahmet Reşat Paşa. Kulin onun yaşamı üzerinden resmi tarihe başkaldırı yaparak Sultan Vahdeddin'in bir vatan haini olmadığını söylüyor. "Olsa olsa beceriksiz bir padişahtı" diyerek başlıyor söze. Ve artık cumhuriyetin yakın tarihle barışması gerektiğini anlatıyor. Veda, Kulin'in yakın tarihi, ikincisinde kendi doğumunu, üçüncüsünde ise bugüne kadarki süreci anlatmayı planladığı üçlemesinin ilk kitabı.

Kitabın en önemli mesajı: "Asla sadece siyah ve beyaz yoktur. Ara renkler de vardır ve kimse sadece iyi ya da sadece kötü değildir. Tüm bunları kabul edip barışmamız gerekir." Aslında yıllardır çok tartışılan bir konuyu yeniden gündeme getiriyor Kulin ve resmi tarihi başka bir yerden okuyor.

Veda'da süregelen tarih okumasına bir eleştiri getirip, Sultan Vahdeddin'in bugüne kadar bilinenin aksine bir vatan haini olmadığını öne sürüyor. "Kesinlikle tarih okumasına tepki gösteriyorum, resmi tarihten bana gına geldi. Açıkca söylemek gerekir ki resmi tarih doğru değil. Evet, kabul ediyorum, cumhuriyetin ilk kuruluş yıllarında cumhuriyeti oturtmak için böyle bir tarih okuması yapmaya muhtaçtık. Kitapta bunun da üzerinde duruyorum, Kurtuluş Savaşı'nın bir mucize olduğunu söylüyorum. Çünkü bırakın yedi düvele karşı savaşıyor olmamızı kendi içimizde de bir yandan Çerkez ayaklanıyor bir yandan Ermeni ayaklanıyordu; Rum ayaklanmaya hazırdı. Bunlar yetmiyormuş gibi Rusya'dan Kızıl Ordu'dan kaçmış birtakım insanlar kullanılıyordu. Her tarafımız sarılmış durumdaydı. Kendi askerimiz de bir inzibat ordusu meydana getirmiş, ayaklanıyordu. Kurtuluş Savaşı'nı veren Kuvayi Milliyeciler hangi biriyle savaşacağını şaşırmıştı. Bu kadar çok ihanetin içinden çıkmış bir cumhuriyet kendini korumak zorundaydı. Ama artık biz o aşamayı geçtik. Bugün cumhuriyeti kimsenin yıkabileceğini sanmıyorum. Artık geriye bakıp çok yakın tarihimizi iyi irdelemeliyiz. Bir padişaha vatan haini denmesi doğru değil. Ama biz hain yaftasını herkesin sırtına kolayca yapıştırıyoruz. Buna karşı çıkıyorum. Padişahtan köşe yazarına kadar bir hain ordusu yaratmakta üstümüze yok. Ben Vahdeddin'in o günkü duruşuna bugünkü gözümle baktığım zaman tıpkı İnönü'nün İkinci Dünya Savaşı'nda yapmış olduğu gibi bir ipin üzerinde yürüdüğünü düşünüyorum. Yani kazanan taraftan olmak istiyor ki imparatorluk büsbütün mahvolmasın. Umudu yok, parası yok, ordusu yok. Silahları alıp depolara sokmuşlar evet yeraltı faaliyetleri kapsamında çalıp çalıp çıkarıyorlar. Ama Vahdeddin o umutsuzluk içinde bir yeraltı faaliyetinin kaçırdığı silahlarla bir savaşı kazanabileceğine inanamıyor. O yüzden anlaşma yoluna gitmeye çalışıyor. Zaten kahramanlar devlet adamlarının arasından çıkmaz. Devlet adamları geleceği düşünerek her şeyi sulhle halletmeye çalışır. Belki Atatürk devletin başında olsaydı bunları yapamayabilirdi."diyor Kulin.

Kulin bu  romanı yazmak için iki nedeni olduğunu söylüyor."İki nedenim vardı. Birincisi İstanbul'un işgal dönemini anlatmak. Çünkü o dönemi hiç bilmiyoruz. Çok travmalar yaşanmış. Öte yandan birçok yeraltı faaliyeti yapılmış. İstanbul'daki bu yeraltı faaliyetleri olmasaymış Anadolu'daki bu kazanımlar olmayabilirmiş. Çünkü bütün silahlar, paralar, örgütlenmeler İstanbul'dan gönderilmiş. İkinci amacım ise hep inandığım siyahlarla beyazların arasındaki ara renkleri göstermek. Evet, İttihatçılar kötü ben de kabul ediyorum. Ama İttihatçılar yetiştirdikleri insanlar sayesinda silahlar depolanıyor çünkü savaşı kaybettiklerini ve bir gün işgale uğrayacaklarını sezip silahları saklıyorlar. Ve o silahlar başlatıyor Milli Mücadele'yi. Milli Mücadele'de olanları onlar yetiştiriyorlar. Yani herkesin üzerine kocaman bir çarpı çizmek doğru değil. Milli Mücadele başlamasıydı İstanbul'da birçok şey sahipsiz kalabilirdi. İttihatçıların hareketlenmeleri vardı ama birçoğu sürülmüştü. Çok fazla hataları vardı. Olmadık fikirlerin peşinde koşturuyorlardı. Eğer İttihatçılar yapmak istediklerini başarabilselerdi onlar kahraman olacaklardı. Eğer İstiklal Savaşı'nın kazanamasaydık Mustafa Kemal vatan haini olacaktı.Yani aslında her şey o kadar kesin çizgilerle belirlenemez.Çocukluğumda dedemin kaçmış olmasına takılırdım. Çünkü hain kaçar diye öğretilmişti. Ama benim dedemin haine benzer hiçbir tarafı yoktu. Dünyanın en namuslu, en mütevazı insanıydı. Yaşananları öğrendiğim zaman çok sarsıldım. Bu romanda ondan bir parça kurtuluyorum. Yüzleşiyorum ve nedenlerini anlıyorum. Sevr'in neden imzalandığı Ahmet Reşit Bey'in hatırasında anlatılıyor. Kötü niyetle yapmıyorlar. O dönem için bir hain varsa o da Ferit. Zaten Vahdeddin birçok hata yapılmış bir devletin başına geliyor ve yapabileceği pek bir şey yoktu. Bence çok hatası da yok Ferit'e güvenmekten başka. Bugün Türkiye'nin yaşadığı aşağı yukarı bu. Çünkü bizim değiştiremediğimiz bir huyumuz var. Biri ya iyi ya kötü. Kurtuluş Savaşı kazanılmasaydı Atatürk vatan haini ilan edilirdi. Atatürk'e yürekten bağlıyım. Atatürk çok büyük bir lider. Hiç yoktan bir devlet yarattı. Perişan halktan kendine güvenen bir cumhuriyet çıkardı. Atatürk milli kahramanımızdır. Bunu herkes kabul etmeli. Tüm bunları kabul ediyorum. Ama tüm bu çalışmalarım sonunda Vahdeddin'in vatan haini olmadığını görüyorum. Dünya değişiyor. Osmanlı değişen dünyaya ayak uyduramadığı için battı bir yerde. Biz de değişen dünyaya ayak uydurmalıyız. Cumhuriyetçiler olarak vazifemizi yapamadık. Cumhuriyet kurulduktan sonra memleketi iyi idare edemedik. Ama Osmanlı da iyi idare edilmemişti.Kötü idare edilmişiz ve kötü idare edilmeye devam ediyoruz. Cumhuriyet kurulduktan sonra gelinen noktada elimizde berbat bir eğitim, hukuk ve sağlık sistemi var. Ama hâlâ varız ve var olmaya devam edeceğiz. Var olmaya çalışırken değişen akımlara direnirsek Osmanlı'nın başına gelen bizim de başımıza gelir. Bizi ezip geçerler. Aklımıza başımıza toplamamız lazım. O zaman da bugünküler vatan haini olurlar."





Yorum Yaz